How to overcome addictions. Article by Maro Nigoghosian.
Գրեց՝ Մարօ Նիկողոսեան B. Sc.*
Նախընտրելի է կանխել քան դարմանել
Հեղինակին կողմէ տրամադրուած`Ազատ-Հայ կայքին
?Այն մարդը որ լաւ կը սնանի, գինեմոլ չըլլար?.- կ՚ըսէ Dr. Roger Williams։ Ըլլայ ալքոլամոլութիւն, հանդարտեցուցիչի, ծխախոտի կամ heroin-ի մոլութիւն, հազուագիւտ են այն մարդոց մօտ, որոնք լաւ կը սնանին։ Ասիկա քանի մը պատճառներ ունի։
Նախ, գրգռիչներ, ինչպիսին է caffeine-ը, nicotine-ը կամ cocaine-ը աւելի կը հրապուրեն մարդը, երբ յարատեւ յոգնութիւն զգայ։ Երկրորդ հանդարտեցուցիչներ, ինչպէս ալքոլը, դէպի իրենց կը քաշեն զայն, երբ կը տառապի հոգերէ։ Այսպիսով ուղեղին քիմիականները աւելի անհաւասարակշիռ կը դառնան, երբ կը յանձնուի մոլի դարձնող նիւթին։ Անշուշտ միայն քիմիականներու խնդիրը չէ։ Կան նաեւ հոգեկան ազդակները եւ թմրեցուցիչներու չարաչար օգտագործումը, որոնք ներկայ են այն մարդոց մօտ, որոնք ատակ են մոլութեան։
Բացայայտ է հիմա արդէն, որ հոգեկան ազդակներ եւս կը նախատրամադրեն անձը մոլութեան, զոր պէտք է դարմանել կամ միջամտել սննդառութեամբ։ Մոլութիւնը հիմա ամէն տեղ է։ Մոլի դարձնող նիւթերը կը գտնուին նաեւ սովորական թէյին եւ սուրճին մէջ (caffeine)։ Նոյնպէս ալքոլին եւ ծխախոտին մէջ, որ առօրեան կը գրաւէ եւ դիտել, մանաւանդ սեղաններու շուրջ նստող մարդիկը, գիտնալու համար թէ մոլութիւնը որքան ընդհանրացած է։
Այս նիւթերուն մէկ մասը արտօնութիւն կը վայելեն, միւս մասը բժիշկներ կը դեղագրեն, ուրիշներ ալ փախստական ճամբով կ՚օգտագործուին։ Բոլորն ալ կը վնասեն մարմինին եւ միտքին, իրենց զանազան ձեւերով։
Մոլութեան դասական ախտերն են յուսահատութիւնը, ջղագրգռութիւնը, անուշ ուտելու եւ ալքոլ խմելու տենչը, բարկութիւն, գլխացաւ, գէրութիւն կամ նիհարութիւն, տկարութիւն կամ յոգնութիւն, գլխապտոյտ, անքնութիւն, մղձաւանջ եւայլն։
Արդեօք մոլութեան տկարութիւնը գերդաստանակա՞ն է։ Ինչո՞ւ մոլի կը դառնան։
Ապացուցուած է թէ կարգ մը մարդոց կազմախօսութեան մէջ գտնուող ազդակ մը զանոնք մոլութեան կը մղէ։ 1990էն ի վեր, այս տեսակէտը պաշտպաններ ունի եւ դեռ կ՚աճի։
Այս ազդակը, ? կ՚ըսեն, D2 Dopamine-ն է (receptor gene), որ կը քաջալերէ ուղեղին հաճոյք պատճառող բջիջները։ Կարգ մը մարդոց մօտ քիչ է քանակը, որ կը նշանակէ ?քիչ dopamin՝ քիչ հաճոյք?։ Այս անձերը հակամէտ են անտրամադրութեան (low mood), ուրեմն բնականաբար կը փնտռեն ժամանցներ եւ նիւթեր, որոնք dopamine կ՚արտադրեն ուղեղին մէջ։
Dr. Keneth Blum որ առաջնորդն է այս ուսումնասիրութեան կը կոչէ զայն ?Reward deficiency Syndrome?։ Այս տեսակ մարդիկ ատակ են գրգռիչներու չարաչար գործածութեան, ինչպէս նաեւ ալքոլի։ Ասոնք գրգռիչ ժամանցներ կը փնտռեն, ինչպէս՝ բախտախաղ եւ դժուար խաղեր։
Կան տարբր մարդիկ ալ, որոնց կազմախօսութիւնը նախագծուած է մեծաքանակ histamine արտադրելու համար։ Այս վիճակը մարդը կը դարձնէ հարկադրուած եւ մտասեւեռուած (compulsive and obsessive), անգամ մը որ սննդանիւթերէ տկարանայ, մեծաքանակ histamine-ով անձը լրջօրէն կը դառնայ յուսահատ։ Ալքոլի չարաչար սպառումը անձնասպանութեան մտասեւեռում է։
Այս երկու կազմախօսական ազդակները (histamin-ի գեր-արտադրութիւնը եւ dopamine-ի անբաւարարութիւնը) կարգ մը ընտանիքներու մէջ կ՚երեւին։ Ուստի մոլութիւնը, յուսահատութիւնը (depression), անձնասպանութիւնը եւ մտային հիւանդութիւնը գերդաստանական կրնան ըլլալ։ Ասոնք կարելի է դարմանել կշռութաւոր սննդառութեամբ, որմէ ետք մոլութեան նիւթեր որոնելու կարիքը բնաւ չզգացուիր։
Ուսումնասիրութիւն մը մուկերու վրայ, ցոյց կու տայ թէ ինչպէս տկար սննդառութիւնը ընդունակ կը դարձնէ մոլութեան։ Այս ուսումնասիրութեան մէջ մուկերը երկու խումբի կը բաժնեն։ Առաջին խումբին առողջարար ուտելիքներով կը սնուցանեն, իսկ երկրորդ խումբին junk-food-ով, եւ թոյլ կու տան երկու խումբին ազատօրէն ջուր խմել կամ ալքոլ, որ կը դրուի իրենց առջեւ։ Junk-food-ով կերակրուող մուկերը ալքոլին մոլի կը դառնան եւ անժամանակ կը մեռնին, իսկ լաւ սննդառութեամբ մուկերը ալքոլին չեն դպչիր եւ կ՚ապրին մինչեւ խոր ծերութիւն։
Ալքոլին մոլի եղող մուկերուն մօտ կը սկսին պակսիլ մարմինին սննդանիւթերը, որովհետեւ հետաքրքրուած են միայն ալքոլով։ Ալքոլամոլութիւնը ախորժակն ալ կը փախցնէ։ Նոյնը կը պատահի մարդոց մօտ։
Աղբիւր՝ Patrick Hilford
